RSS

TÁ TÚ ANSEO Tuairimí Litreacha

Litreacha

Jab maith á dhéanamh agaibh

Dia dhaoibh,

Aisling Ní Dhonnabháin is ainm domsa agus is dalta cúigiú bliana mé.

Bhí mé ag iarradh a rá libh go mbainim sult mór as foinse a léamh gach seachtain. Is cabhair mhór é dom agus mé ag ullmhú don ardteistiméireacht an bhliain seo chugann ach bainim taitneamh as na hailt eile atá ann chomh maith, go háirithe an t-alt a scríobhann Dáithí Ó Sé.

Mar sin go raibh míle maith agaibh as an nuachtán iontach seo a chur ar fáil agus lean oraibh leis an obair den scoth atá idir láimhe agaibh.

Is é an bóthar mór an Cóngar...

Is  é  an  bóthar  mór  an  Cóngar...

Níl dabht ar bith ach go bhfuil baint ollmhór ag an modh cainte sin, téacsáil ar shaolta na ndaoine sa lá atá inniu ann agus i láthair na huaire, feictear gach saghas clamhsáin agus plé forleathan faoi úsaid an 'Fada' uasal agus téacs na Gaeilge in úsáid ag Gaeilgeoirí.

Ní raibh fhios agam go raibh sé níos costasaí téacs a chur trí mheán na Gaeilge ach deir mo chairde gur sin an scéal ambaist.

Nuair a tháinig Seán Óg Uasal Ó hAilpín isteach chun tús a chur le Grúpa na Gaeilge i gCathair Chorcaí cúpla bliana ó shin, thaispeáin sé dúinn conas mar a chuirtear an 'fada uasal' ar na focail agus sinne i dteagmháil le chéile.  Ara, nach orainn a bhí ríméad an Domhain mar bhí fionnachtain úrnua tar éis breacadh anuas orainn. Thaitin sé linn mar féachann sé i bhfad níos Gaelaí nuair atá seanthréith agus comhartha intreach na teanga le feiscint i gcanúint agus scríbhneoireacht na Gaeilge.

Ní raibh fhios againn go raibh cúpla cent breise ag baint leis in am an chúlaithe eacnamaíochta ach sílim nárbh aon chúis buartha dúinn é sin mar bhíomar tógtha leis an seans nua chun Gaeilge shlachtmhar, cruinn a úsáid.

Mar a dúirt ball de ghrúpa na Gaeilge seo... ní scil iománaíochta amháin atá mar bhua ag Seán Óg, bail ó Dhia air!

Le meas,

Eilís Uí Bhriain

Lá an Chomhlathais i mBÁC

Lá an Chomhlathais

Rinneadh Lá an Chomhlathais a cheiliúradh san Acadamh Ríoga Éireannach, Sráid Dawson, Baile Átha Cliath ar an Luan, an 11 Márta, le teacht le chéile a bhí eagraithe ag an ngrúpa, Reform Group. Bhí Mary Kenny, údar, colúnaí agus tuairisceoir clúiteach mar aoi ag an ócáid. Thug sí caint eolasach chuimsitheach agus leag sí amach na buntáistí a bhaineann le ballraíocht an Chomhlathais. Léirigh sí ar dtús an caidreamh idir an Rí Seoirse a cúig agus an t-ambasadóir Éireannach John Dulanty ag am na scoilte i 1949, cúis aiféala ar gach taobh a bhí i gceist go mór mhór idir na hAontachtaithe ó thuaidh. As sin amach, cuireadh leis an teannas idir na dreamanna seicteacha éagsúla ar an oileán.

Dúirt sí freisin gur chóir dúinn dearcadh níos leithne a dhíriú ar fud an domhain, mar shampla, na misinéirí Éireannacha a rinne sárobair ar fud na himpireachta, chomh maith leis an tSín, a d’fhág oidhreacht iontach go bhfuil cuimhne air ansin go fóill.

Mhaigh sí chomh maith nach iarimpiriúlachas atá i gceist anois ach grúpa deonach tíortha le córas dlíthiúil daonlathach.

Luaigh sí freisin naisc eile leis an Bhreatain mar rásaíocht chapall ar nós Cheltenham.

Chuir Bruce Arnold, údar agus colúnaí, Mary Kenny i láthair agus labhair sé faoi na healaíontóirí Éireannacha a chuaigh thar lear chun saoirse agus slí bheatha a bhaint amach. Mar shampla, Shaw, Joyce agus Lavery; mhaígh sé freisin scéal na mílte a thaistealaíonn go dtí an Bhreatain mar gheall ar chúrsaí clainne, spóirt agus trádála gach bliain.

I measc na ndaoine eile uaisle a bhí i láthair, bhí Cosmos Kimuati, Ambasáid na Céinia; Felix Y Pwol, Ambasadóir na Nigéire; an Seanadóir Seán Barrett, Coláiste na Tríonóide agus Susie Brown, Ceannasaí Cumarsáide Thionól Thuaisceart Éireann.

 

Peadar Ó Caiside

Urlabhraí Guth na Gaeltachta

A Aire,
Tá mé ag scriobh chugat le mo mhíshástacht a léiriú maidir leis na scéalta nuachta gur scríobh do Roinn chuig urlabhraí ó Ghuth na Gaeltachta, Dónall Ó Cnáímhsí, atá fostaithe mar gharraíodóir i bPáirc Náisiúnta Ghleann Bheatha, chun fainic a chuir air maidir le ráitis a dhéanamh faoin Bhille Gaeltachta.
Má tá an méid seo fíor, silim go bhfuil sé scannalach. Tá sé fíorthábhachtach go mbeadh saoirse cainte ag daoine i bpoblacht daonlathach. Níor bhain Bille na Gaeltachta le hobair laethúil Dhónaill mar gharraíodóir agus dá bhrí sin ní fheicim go bhféadfadh coimhlint leasa ar bith i gceist. Tá an chosulacht air an scéal go bhfuil an Rialtas ag iarraidh glórtha criticiúla a chuir ina dtost.
Tá aithne mhaith agam ar Dhonall le fada. Is fear clainne é atá ag togáil a chlann le Gaeilge agus ag déanamh an méid atá do Roinn in ainm is a bheith ag cur chun cinn maidir leis an Straitéis Fiche Bliain don Ghaeilge ina shaol laethúil. Tá sé náireach go mbeifí ag iarraidh fear uasal den chineál seo a chiúiniú mar go bhfuil sé amhrasach maidir le forálacha Bhille na Gaeltachta.
Ba bhreá liom dá bhféadfá soiléiriú a thabhairt má tháinig a leithéad de litir ó do Roinn. Má cuireadh chuig Dónall é, cé a chuir é agus cén fáth? Agus an bhfuil tú sásta go ngabhfadh do Roinn leithscéal iomlán le Dónall Ó Cnáimhsí láithreach faoin ábhar seo.
Bheadh mé buíoch duit ach freagra a fháil uait ar do chaothúlacht ar an ábhar tromchúiseach seo.
Le deá-mhéin,
Trevor Ó Clochartaigh
Seanadóir/Senator
Teach Laighean/Leinster House,
Baile Átha Cliath 2/Dublin 2
Éire/Ireland
Tá an seoladh ríomhphoist seo á chosaint ó róbat-turscar. Caithfidh JavaScript a bheith cumasaithe chun é a fheiceáil.
(00353) 1 6184067

A Aire,  

Tá mé ag scriobh chugat le mo mhíshástacht a léiriú maidir leis na scéalta nuachta gur scríobh do Roinn chuig urlabhraí ó Ghuth na Gaeltachta, Dónall Ó Cnáímhsí, atá fostaithe mar gharraíodóir i bPáirc Náisiúnta Ghleann Bheatha, chun fainic a chuir air maidir le ráitis a dhéanamh faoin Bhille Gaeltachta. 

Má tá an méid seo fíor, silim go bhfuil sé scannalach. Tá sé fíorthábhachtach go mbeadh saoirse cainte ag daoine i bpoblacht daonlathach. Níor bhain Bille na Gaeltachta le hobair laethúil Dhónaill mar gharraíodóir agus dá bhrí sin ní fheicim go bhféadfadh coimhlint leasa ar bith i gceist. Tá an chosulacht air an scéal go bhfuil an Rialtas ag iarraidh glórtha criticiúla a chuir ina dtost. 

Tá aithne mhaith agam ar Dhonall le fada. Is fear clainne é atá ag togáil a chlann le Gaeilge agus ag déanamh an méid atá do Roinn in ainm is a bheith ag cur chun cinn maidir leis an Straitéis Fiche Bliain don Ghaeilge ina shaol laethúil. Tá sé náireach go mbeifí ag iarraidh fear uasal den chineál seo a chiúiniú mar go bhfuil sé amhrasach maidir le forálacha Bhille na Gaeltachta. 

Ba bhreá liom dá bhféadfá soiléiriú a thabhairt má tháinig a leithéad de litir ó do Roinn. Má cuireadh chuig Dónall é, cé a chuir é agus cén fáth? Agus an bhfuil tú sásta go ngabhfadh do Roinn leithscéal iomlán le Dónall Ó Cnáimhsí láithreach faoin ábhar seo. 

Bheadh mé buíoch duit ach freagra a fháil uait ar do chaothúlacht ar an ábhar tromchúiseach seo. 

Le deá-mhéin, 

Trevor Ó Clochartaigh
Seanadóir/Senator
Teach Laighean/Leinster House
Baile Átha Cliath 2/Dublin 2
Éire/Ireland

Tá an seoladh ríomhphoist seo á chosaint ó róbat-turscar. Caithfidh JavaScript a bheith cumasaithe chun é a fheiceáil. 
(00353) 1 6184067

*Thuas tá litir a sheol an seanadóir Trevor Ó Clochartaigh chuig an Aire Jimmy Dennihan ar an 17 Iúil 2012 21:57

Fógraí le droch-Ghaeilge i mBÁC agus eile

A Dhuine Uaisle,

Chonaic mé fógra in ospidéal i nDroichead Átha (sa limistéar feithimh sa Roinn Timpistí agus Éigeandála) le gairid agus chuir sé fearg agus NÁIRE orm. Níl mo chuid Gaeilge rómhaith ach léigh é seo; in ainm Dé léigh é.

If you think you may be pregnant, please tell the Radiographer before you have your X-ray.

Agus anois an leagan Gaeilge;

I gćas go bhfuil to ag iompar leanabh abair leis an Radiographer ná an banaltra raibh an X-ghatach.

Anois, in ainm Dé, cén chanúint í seo?

Séimhiú ar chonsain?

'to' in áit 'tú'?

'Leanabh' in áit 'leanbh'?

'Radiographer' in áit 'Raideagrafaí'?

'ná' in áit nó?

Raibh in áit 'roimh'?

Agus chonaic mé fógra eile ag an linn snámha poiblí i gCabháin. ‘Changing rooms’ – ‘seomraí ag athrú’. B’fhéidir go bhfuil 'taibhse torainn' san áit sin???

Agus é seo ar teorainneacha na Mhí 'Fáilte chuig an Mhí' - an bhfuil chuig an focal ceart sa chás sin (chuig cluiche, chuig cheolchoirm ach chuig áit????????). Mar a dúirt mé, níl mise i mo shaineolaí ACH, ag an am céanna, labhraím beagán Gaeilge.

Eoghan Ó Casaide.

Bille Gaeltachta 2012: Na leasuithe atá molta ag Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta

Seo iad na leasuithe atá á moladh ag Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta don Bhille Gaeltachta 2012 thíos. Beidh Conradh na Gaeilge agus Guth na Gaeltachta ag déanamh stocaireachta ar idir Sheanadóirí agus Theachtaí Dála maidir leis na leasuithe seo sna laethanta amach romhainn.

 

Chun a dheimhniú nach mbeidh pobal atá i gCatagóirí Teangeolaíocha éagsúil, caite le chéile i limistéar pleanála amháin – mar shampla Na Forbacha agus Ros a ‘Mhíl.

Alt 7, Lch 10, Líne 9

Roimh mhír 3, cuir isteach mír 3 nua:

(3) Agus limistéar sonraithe á ainmniú aige faoi mhír 2 den alt seo cuirfidh an tAire san áireamh staid na Gaeilge sa phobal atá ina gcónaí sa limistéar sin san áireamh, agus ní shonróidh sé limistéar ina bhfuil cónaí ar phobail atá neamhchosúil lena chéile go teangeolaíoch.’

7.3 (a), Lch 11, Líne 14.

Tar éis ‘lena mbaineann’ cuir isteach ‘agus ina bhfuil na pobail atá ina gcónaí iontu comhchosúil lena chéile go teangeolaíoch’.

Limistéir pleanála teanga Ghaeltachta

Má tá aon chuid den Ghaeltacht le teacht slán agus an Ghaeilge mar phríomhtheanga inti ní foráil na pleananna seo a dhéanamh seachas é a fhágáil faoi dhiscréid an Aire.

Alt 7(2)

Cuir isteach “Déanfaidh an tAire” in ionad “Feadfaidh an tAire”.

Dualgas ar Údarás na Gaeltachta na pleananna teanga a réiteach

Chun a shocrú gur ar Údarás na Gaeltachta a bheidh an príomhchúram maidir le ullmhú agus feidhmiú na bpleananna teanga, agus go gcaithfidh siad tabhairt faoin gcúram seo i gcomhar leis na heagraíochtaí éagsúla atá ag feidhmiú sa phobal. (seachas go mbeadh an príomhchúram ag titim ar eagraíocht pobail éigin nach bhfuil an acmhainn acu tabhairt faoin obair seo, mar atá sa Bhille faoi láthair).

Alt 7.6, Lch 11, Líne 33

Tar éis fho-alt (3) bain amach an chuid eile den mhír agus cuir isteach:

‘eagraíochtaí a roghnú a rinne iarratas faoi fho-alt (4) agus arb iad, i dtuairim Údarás na Gaeltachta, na heagraíochtaí is cumasaí chun a bheith rannpháirteach leis an Údarás in ullmhú plean arb é is cuspóir leis socrú a dhéanamh maidir le méadú ar úsáid na Gaeilge i saol teaghlaigh, oideachais, poiblí, sóisialta, áineasa agus tráchtála an limistéir lena mbaineann (dá ngairtear “plean Gaeilge” san alt seo) agus an céanna a spreagadh, de réir critéar pleanála teanga forordaithe, agus nuair a bheidh déanta amhlaidh aige, cuirfidh sé an roghnú in iúl dona heagraíochtaí sin i scríbhinn.’

Alt 7.7, Lch 11, Líne 43

Bain amach ‘Déanfaidh an eagraíocht lena mbaineann’ agus cuir isteach:

‘Déanfaidh Údarás na Gaeltachta i gcomhar leis na heagraíochtaí lena mbaineann’

Féach thuas. Dá mba iad an tÚdarás i gcomhar leis na heagraíochtaí a bheadh freagrach as an plean a chur ar fáil, ní bheadh gá leis an Alt seo – bheadh sé intuigthe go mbeadh an tÚdarás ag cur cuidiú ar fáil.

Alt 7.8, Lch 11, Líne 46

Bain amach an t-alt.

Gá le amscála a leagan síos i Limistéir Pleanála Teanga Ghaeltacht

Chun a chinntiú nach dtéann an próiseas ar aghaidh ad infinitum – go mbeidh teorann ama dhá bhliain i gceist agus go gcaithfidh an tÚdarás agus na heagraíochtaí eile aontú ar phlean laistigh de thréimhse dhá bhliain ar a mhéid.

Alt 7.9, Lch 13, Líne 3

Tar éis ‘a fhadú,’ cuir isteach ‘ach gan dul thar dhá bhliain ó dháta an fhógra a dtagraítear dó i bhfo-alt (1),’

Alt 7.10, Lch13, Líne 5.

Tar éis ‘I gcás nach ndéanfaidh’ bain amach ‘an eagraíocht a roghnófar’ agus cuir isteach ‘Údarás na Gaeltachta agus na heagraíochtaí a roghnófar’

Alt 7.10, Lch13, Líne 10.

Tar éis ‘gur féidir leis’ bain amach ‘an eagraíocht’ agus cuir isteach ‘an tÚdarás

Alt 7.10, Lch13, Líne 11.

Bain amach ‘féadfaidh’ agus cuir isteach ‘déanfaidh’

Delete ‘may’ and insert ‘shall’

Dualgas ar Údarás na Gaeltachta plean a ullmhú

Leis an leasú seo, dá dteipfeadh ar Údarás na Gaeltachta plean a aontú leis na heagraíochtaí eile sa phobal, bheadh orthu plean a ullmhú iad féin.

Alt 7.10 (a) Lch13, Líne 13.

Bain amach ‘eagraíocht eile a mbeidh iarratas ar roghnú déanta aici faoi fho-alt a roghnú chun’

Alt 7.10 (b) Lch13, Líne 19.

Bain amach ‘mura mbeidh iarratas déanta ag aon eagraíocht den sórt sin chun an plean Gaeilge sin a ullmhú’

Alt 7.12, Lch13, Líne 32.

Bain amach ‘an eagraíocht lena mbaineann’ agus cuir isteach ‘Údarás na Gaeltachta’.

Alt 7.13, Lch13, Líne 37.

Bain amach ‘Leis an eagraíocht lena mbaineann’ agus cuir isteach ‘leis an Údarás’.

Alt 7.13 (a), Lch13, Líne 41.

Bain amach an mhír.

Alt 7.13 (b), Lch13, Líne 47.

Bain amach ‘mura mbeidh iarratas déanta ag aon eagraíocht den sórt sin chun an plean Gaeilge sin a ullmhú’

Alt 7.15,

Lch 15, Líne 4

Bain amach an mhír.

Alt 8.1, Lch 15, Líne 12.

Bain amach ‘is í an eagraíocht’ agus cuir isteach ‘is é Údarás na Gaeltachta i gcomhar leis na heagraíochtaí a roghnófar’.

Alt 8.2, Lch 15, Líne 15.

Bain amach an mhír.

Delete subsection.

An gá le próiseas cinnte do phleananna teanga

Chun a dheimhniú go mbeidh timthriallacha pleanála cinnte leagtha síos – i.e. nach mbeidh an próiseas á reáchtáil ar bhonn ad hoc gan tús, lár ná deireadh leis.

Alt 8.3, Lch 15, Líne 20.

Bain amach ‘is dóigh leis an Aire is gá nó is cuí chun an plean lena mbaineann a chur i ngníomh.’ agus cuir isteach ‘a shocróidh an tAire de réir rialacháin.’

Delete ‘as appear to the Minister to be necessary or appropriate for the implementation of the plan concerned’ and insert ‘as shall be set by the Minister in regulation.’

Alt 8.4, Lch 15, Líne 26.

Bain amach ‘don eagraíocht lena mbaineann’ agus cuir isteach ‘do Údarás na Gaeltachta agus do na heagraíochtaí lena mbaineann, ar a  n-áirítear eagraíochtaí poiblí eile a bhfuil cúraimí orthu i dtaca feidhmiú na Straitéise 20 Bliain don Ghaeilge.’

Delete ‘the organization concerned’ and insert ‘Údarás na Gaeltachta and the organizations concerned, which shall  include other public organizations that have responsibilities in relation to the implementation of the 20 Year Strategy for the Irish Language.’

Alt 9.3, Lch 17, Líne 19

Bain amach ‘eagraíocht’ agus cuir isteach ‘eagraíochtaí’.

Delete ‘An organisation’ and insert ‘Organisations’.

Monatóireacht ar na Pleananna Gaeilge i Limistéir Pleanála Teanga Ghaeltachta, i mBailte Seirbhíse Gaeltachta agus i Líonraí Gaeilge.

géarghá le struchtúr téagar, trédhearcach a sholáthar chun na pleananna Gaeilge seo ag croílár an Bhille Ghaeltachta a chur i bhfeidhm go héifeachtach, struchtúr a sheasfaidh an fód cuma cé hé nó cé hí an tAire atá in oifig, struchtúr atá oscailte don phobal, struchtúr a dhéantar monatóireacht neamhspleách air ag té ina bhfuil muinín ag an bpobal ann nó inti; níl aon amhras ann ach go bhfuil muinín as cuimse ag pobal na Gaeilge agus na Gaeltachta in Oifig an Choimisinéara Teanga.

Alt 8(3), 8(4), 8(5), 8(6)

Cuir 'An Coimisinéir Teanga' in áit 'an tAire'

Alt 8(7)

Cuir 'go measfaidh An Coimisinéir Teanga' in áit 'go measfaidh an tAire' agus cuir 'féadfaidh an Coimisinéir Teanga moladh don Aire' in ait 'féadfaidh an tAire'

Alt 10(3), 10(4), 10(5), 10(6)

Cuir 'An Coimisinéir Teanga' in áit 'an tAire'

 

Alt 10(7)

Cuir 'go measfaidh An Coimisinéir Teanga' in áit 'go measfaidh an tAire' agus cuir 'féadfaidh an Coimisinéir Teanga moladh don Aire' in ait 'féadfaidh an tAire'

Alt 11(5), 11(6), 11(7), 11(8)

Cuir 'An Coimisinéir Teanga' in áit 'an tAire'

Alt 11(9)

Cuir 'go measfaidh An Coimisinéir Teanga' in áit 'go measfaidh an tAire' agus cuir 'féadfaidh an Coimisinéir Teanga moladh don Aire' in ait 'féadfaidh an tAire'

Spriocdháta do sheirbhís Ghaeilge sa Ghaeltacht

Níor éirigh le modhanna na scéimeanna faoi alt 13(2)(e) d’Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 an aidhm seo a bhaint amach. Foráiltear le 13(2)(e) mar a leanas:

13(2) Le linn dréacht-scéim a ullmhú, déanfaidh an comhlacht poiblí—

(e) a chinntiú go mbeidh an Ghaeilge ina teanga oibre ina chuid oifigí sa Ghaeltacht tráth nach déanaí ná cibé dáta a chinnfidh sé le toiliú an Aire.

Tá 9 mbliana caite ó achtú Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 agus níl seo curtha i gcríoch. Ní foláir an ordaitheacht seo, mar sin, a chur sa reachtaíocht phríomha.

Alt 8 (8)

Cuir isteach i ndiaidh 8(8):

Alt 8(9) Cinnteoidh gach comhlacht a mheastar a bheith in a chomhlacht poiblí de bhun Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 go mbeidh an Ghaeilge ina teanga oibre ina chuid oifigí sa Ghaeltacht tráth nach déanaí ná an 31 Nollaig 2016.

Na Cúirteanna sa Ghaeltacht

Ba chóir an Ghaeilge a bheith mar theanga oibre gach cúirte sa Ghaeltacht ach cead ag baill den phobal láithriú iontu as Béarla más mian leo nó, muna bhfuil Gaeilge ná Béarla acu, i dteanga eile trí ateangaire. Ní hea ról na gCúirteanna an Ghaeltacht a Bhéarlú. Tá dualgas mar seo i bhfeidhm cheana le halt 135(8)(b) den Acht Pleanála 2000 mar a leanas maidir le éisteacht poiblí ó bhéal de chuid an Bhord Pleanála:

“(b) I gcás ina mbaineann éisteacht ó bhéal le forbairt laistigh den Ghaeltacht, seolfar an éisteacht trí mheán na Gaeilge, mura gcomhaontóidh na páirtithe san achomharc nó sa tarchur lena mbaineann an éisteacht gur cóir an éisteacht a sheoladh i mBéarla.”

Alt 8 (8)

Cuir isteach i ndiaidh 8(8):

Alt 8.(10) I gcás suí cúirte laistigh den Ghaeltacht, seolfar na himeachtaí trí mheán na Gaeilge gan dochar do chearta aon pháirtí nó aon fhinné a rogha teanga a úsáid faoi réir alt 8 d’Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003

Alt 8.(11) I gcás dúiche nó cuaird a bhfuil limistéar Gaeltachta ann, reáchtálfar suí amháin den Chúirt Dúiche agus suí amháin den Chúirt Chuarda sa limistéar sin ar a laghad in aghaidh na bliana. Reáchtálfar suí amháin den Chúirt Dúiche agus suí amháin den Chúirt Chuarda ar a laghad in aghaidh na téarma dlí i nGaeltacht Dhún na nGall, i nGaeltacht Chonamara agus i nGaeltacht Chorca Dhuibhne.”

 

Dúbláil a sheachaint

Chun dúbláil a sheachaint – i.e. nach mbeadh Údarás na Gaeltachta agus Foras na Gaeilge ag trasnáil ar a chéile sna tacaíochtaí a bheadh siad ag cur ar fáil do Bhailte Seirbhíse Gaeltachta éagsúla.

Alt 9.3, Lch 17, Líne 20

Bain amach ‘nó chuig Foras na Gaeilge, de réir mar is cuí chun bheith ina heagraíocht’ agus cuir isteach ‘chun bheith ina n-eagraíocht’

Delete ‘or Foras na Gaeilge, as may be appropriate, to be an organisation’ and insert ‘to be organisations’.

Alt 9.6, Lch 17, Líne 37

Bain amach an tAlt.

Delete subsection.

Alt 9.7, Lch 17, Líne 45

Bain amach ‘Ullmhóidh an eagraíocht lena mbaineann’ agus cuir isteach:

‘Ullmhóidh Údarás na Gaeltachta i gcomhar leis na heagraíochtaí lena mbaineann’

‘Údarás na Gaeltachta in collaboration with the organizations concerned’

Alt 9.8, Lch 17, Líne 48

Bain amach an mhír.

Delete subsection.

Alt 9.10, Lch 19, Líne 10

Tar éis ‘gur féidir leis’ bain amach ‘an eagraíocht’ agus cuir isteach ‘an tÚdarás’

Delete ‘the organisation’ and insert ‘an tÚdarás’

Alt 9.10, Lch 19, Líne 11

Bain amach ‘féadfaidh’ agus cuir isteach ‘déanfaidh’

Delete ‘may’ and insert ‘shall’

Bailte seirbhíse Gaeltachta

Toisc go bhfuil na bailte seirbhíse Gaeltachta fite fuaite leis na Limistéir Pleanála Teanga Ghaeltachta agus gur chóir an comhlacht forfheidhmiúcháin Stáit plé leo agus leis na pleananna Gaeilge a dhéantar dóibh agus a fheidhmítear iontu.

Alt 9(3)

bain amach “nó chuig Foras na Gaeilge”

Alt 9(6)

cuir “Údarás na Gaeltachta” in ionad “Foras na Gaeilge” agus in ionad “Fhoras na Gaeilge”

Alt 9(8)

bain amach “nó Foras na Gaeilge, de réir mar is cuí,”

Alt 9(10)(a) agus 9(13)(a)

bain amach “nó ar Fhoras na Gaeilge, de réir mar is cuí,”

Alt 9(15)

bain amach “nó Foras na Gaeilge”

Bain amach fo-ailt 10(2)(a) agus (b)

Bain amach fo-ailt 10(2)(a) agus (b) agus cuir isteach “Údarás na Gaeltachta”

 

Alt 10(4) agus 10(7)

bain amach “nó le Foras na Gaeilge, de réir mar is cuí,”

Dualgas ar Údarás na Gaeltachta féin do na Bailte Seirbhíse Gaeltachta

Alt 9.5, Lch 17, Líne 26

Bain amach ‘i gcás go bhfuil an baile lena mbaineann suite i Limistéar Pleanála Teanga Gaeltachta agus go bhfuil sé ina ábhar d’fhógra faoi fho-alt (2), eagraíocht a roghnú a rinne iarratas faoi fho-alt (3) agus arb í, i dtuairim Údarás na Gaeltachta, an eagraíocht is cumasaí chun plean a ullmhú arb é is cuspóir leis socrú a dhéanamh maidir le méadú ar úsáid na Gaeilge i saol teaghlaigh, oideachais, poiblí, sóisialta, áineasa agus tráchtála an bhaile lena mbaineann (dá ngairtear “plean Gaeilge” san alt seo) agus an céanna a spreagadh, de réir critéar pleanála teanga 35 forordaithe, agus nuair a bheidh déanta amhlaidh aige, cuirfidh sé an roghnú in iúl don eagraíocht sin i scríbhinn.’ agus cuir isteach:

‘eagraíochtaí a roghnú a rinne iarratas faoi fho-alt (3) agus arb iad, i dtuairim Údarás na Gaeltachta, na heagraíochtaí is cumasaí chun plean a ullmhú i gcomhar leis an Údarás arb é is cuspóir leis socrú a dhéanamh maidir le méadú ar úsáid na Gaeilge i saol teaghlaigh, oideachais, poiblí, sóisialta, áineasa agus tráchtála an bhaile lena mbaineann agus a dheimhniú go bhfuil na seirbhísí poiblí agus, de réir mar is cuí, seirbhísí eile a chuirtear ar fáil sa mbaile sin ar fáil do phobal na Gaeltachta trí mheán na Gaeilge (dá ngairtear “plean Gaeilge” san alt seo) agus an céanna a spreagadh, de réir critéar pleanála teanga forordaithe, agus nuair a bheidh déanta amhlaidh aige, cuirfidh sé an roghnú in iúl do na heagraíochtaí sin i scríbhinn.’

Delete ‘where the town concerned is situated in a Gaeltacht Language Planning Area and is the subject of a notice under subsection (2), an organisation that has applied under subsection (3) and that, in the opinion of Údarás na Gaeltachta, is the organisation that is the most capable of preparing a plan the purpose of which is to provide for and encourage the increased use of the Irish language in the family, educational, public, social, recreational and commercial life of the town concerned (in this section referred to as an “Irish language plan”), in accordance with prescribed language planning criteria, and when it has done so, it shall notify that organisation in writing of the selection.’ and insert:

‘ organisations that have applied under subsection (3) and that, in the opinion of Údarás na Gaeltachta, are the organisations that are most capable of preparing a plan in collaboration with An tÚdarás the purpose of which is to provide for and encourage the increased use of the Irish language in the family, educational, public, social, recreational and commercial life of the town concerned and to ensure that the public services and other services, as appropriate,  provided in the town are provided through the medium of Irish to the Gaeltacht community (in this section referred to as an “Irish language plan”), in accordance with prescribed language planning criteria, and when it has done so, it shall notify that organisation in writing of the selection.’

Leis an leasú seo, dá dteipfeadh ar Údarás na Gaeltachta plean a aontú leis na heagraíochtaí eile sa phobal, bheadh orthu plean a ullmhú iad féin.

Alt 9.10(a), Lch 19, Líne 13

Bain amach ‘nó ar Fhoras na Gaeilge, de réir mar is cuí, eagraíocht eile a mbeidh iarratas ar roghnú déanta aici faoi fho-alt (3) a roghnú chun’

Delete ‘or Foras na Gaeilge, as may be appropriate, to select another organization which has applied for selection under subsection (3)’

Alt 9.10(b), Lch 19, Líne 22

Bain amach an mhír.

Delete subsection.

Alt 9.12, Lch 19, Líne 31,

Bain amach ‘don eagraíocht lena mbaineann’ agus cuir isteach ‘do Údarás na Gaeltachta’.

Delete ‘the organization concerned’ and insert ‘Údarás na Gaeltachta’.

Gá le amscála a leagan síos i mBailte Seirbhíse Gaeltachta.

Chun a chinntiú nach dtéann an próiseas ar aghaidh ad infinitum – go mbeidh teorann ama dhá bhliain i gceist agus go gcaithfidh an tÚdarás agus na heagraíochtaí eile aontú ar phlean laistigh de thréimhse dhá bhliain ar a mhéid.

Alt 9.9, Lch 19, Líne 3

Tar éis ‘a fhadú,’ cuir isteach ‘ach gan dul thar dhá bhliain ó dháta an fhógra a dtagraítear dó i bhfo-alt (1),’

After ‘subsection (2)’ insert ‘up to a maximum period extending no longer than two years from the date of the notice referred to in subsection (1)’

Alt 9.10, Lch 19, Líne 5

Tar éis ‘I gcás nach ndéanfaidh’ bain amach ‘an eagraíocht a roghnófar’ agus cuir isteach ‘Údarás na Gaeltachta agus na heagraíochtaí a roghnófar’

Delete ‘The organization selected’ and insert ‘Údarás na Gaeltachta and the organizations selected’

Alt 9.13, Lch 19, Líne 33

Bain amach an mhír.

Delete subsection.

Alt 10.1, Lch 21, Líne 5.

Bain amach ‘Beidh an eagraíocht’ agus cuir isteach ‘is é Údarás na Gaeltachta i gcomhar leis na heagraíochtaí a roghnófar’.

Delete ‘the organization selected’ and insert ‘Údarás na Gaeltachta in collaboration with the organizations selected’.

Alt 10.2, Lch 21, Líne 8.

Bain amach an mhír.

Delete subsection.

 

Eile don Bhaile Seirbhíse Gaeltachta.

Chun a chinntiú go mbeidh timthriallacha pleanála cinnte leagtha síos.

Alt 10.3, Lch 21, Líne 16.

Bain amach ‘is dóigh leis an Aire is gá nó is cuí chun an plean lena mbaineann a chur i ngníomh.’ agus cuir isteach ‘a shocróidh an tAire de réir rialacháin.’

Delete ‘as appear to the Minister to be necessary or appropriate for the implementation of the plan concerned’ and insert ‘as shall be set by the Minister in regulation.’

 

Le go dtuigfear go dtitim na cúraimí a bhaineann leis an bpróiseas pleanála seo ar eagraíochtaí poiblí chomh maith le heagraíochtaí eile.

Alt 10.4, Lch 21, Líne 23.

Bain amach ‘don eagraíocht lena mbaineann’ agus cuir isteach ‘do Údarás na Gaeltachta agus do na heagraíochtaí lena mbaineann, ar a  n-áirítear eagraíochtaí poiblí eile a bhfuil cúraimí orthu i dtaca feidhmiú na Straitéise 20 Bliain don Ghaeilge.’

Delete ‘the organization concerned’ and insert ‘Údarás na Gaeltachta and the organizations concerned, which shall include other public organizations that have responsibilities in relation to the implementation of the 20 Year Strategy for the Irish Language.’

 

Chun go mbeidh soiléiriú ar fáil faoi cén fáth go mbeadh ceantar amháin roghnaithe seachas ceantar eile agus go mbeidh fhios ag ceantair céard a chaithfidh siad a dhéanamh le bheith roghnaithe.

11.2(b), Lch 23, Líne 8

Cuir isteach mír nua:

‘(c) agus a chomhlíonfaidh íoschritéir pleanála teanga a bheidh forordaithe ag an Aire faoi réir alt (12)’

Insert new subsection:

(c) meets minimum language planning criteria as designated by order of the Minister under section (12).

 

Critéir Pleanála Teanga

Nithe bunúsach iad na nithe seo go léir nach féidir pleanáil teanga a chur i bhfeidhm gan iad ar fad san áireamh.

Alt 12

Cuir “beidh na nithe seo a leanas a san áireamh iontu—” in ionad “féadfaidh na nithe seo a leanas a bheith san áireamh iontu”

 

Comhaltaí Údarás na Gaeltachta - rogha 1

Ní bheidh Bord Údarás na Gaeltachta ionadaíoch ar an bpobal ar a fhreastalaíonn sé air a thuilleadh, de réir mar a sheasann cúrsaí faoin mBille Gaeltachta faoi láthair. Tá an-bhaol ann gur ceapacháin pholaitíochta a bheidh sna ceapacháin chun Bhord Údarás na Gaeltachta mura mbíonn aon ionchur ón bpobal i dtoghchán na gcomhaltaí ar an mBord, ná mura mbíonn deis ag baill an phobail cur isteach ar an mBord, fiú má tá na sainscileanna a bheadh in oiriúint d'obair an Údaráis acu. Is féidir airgead a shábháil trí líon níos lú comhaltaí a thoghadh gach bliain, ach go mbeadh méid áirithe fós á thoghadh ag an bpobal óir go bhféadfaí na toghcháin do Bhord Údarás na Gaeltachta á rith ag an am céanna leis na toghcháin áitiúla sna ceantair éagsúla. Tá moladh ann freisin go mbainfí leas as córas ceapacháin oscailte do Bhord Údarás na Gaeltachta le comhaltaí eile an Bhoird a cheapadh, amhlaidh ceapacháin le Bord RTÉ.

Bain amach Alt 16(2) agus Alt 16(2A) agus cuir in áit:

 

16 (2) (a) Is iad na comhaltaí seo a leanas a bheidh ar an Údarás:

(i) cathaoirleach, a gceapfaidh an tAire é nó í;

(ii) 4 gnáthchomhalta a gceapfaidh an tAire i ndiaidh na folúntais a fhógairt go poiblí agus comhairle a lorg ón gComhchoiste Dála ar Oidhreacht, Iompar, Ealaíon agus Gaeltachta ar na hiarrthóirí. Beidh aird ag an Aire ar an gcomhairle agus féadfaidh sé nó sí glacadh leis na daoine beartaithe a bheidh ainmnithe ag an gComhchoiste Dála nó cinneadh a dhéanamh daoine eile de réir mar is cuí leis nó léi a ainmniú . Ní cheapfaidh an tAire aon duine ainmnithe mura deimhin leis an Aire go bhfuil taithí ag an duine ar nithe, nó cumas léirithe aige nó aici i nithe, atá ábhartha i leith fheidhmeanna an Údaráis, lena n-áirítear an cumas chun feidhmeanna i ndáil leis an Údarás a chomhall trí mheán na Gaeilge.

(iii) 7 gnáthchomhalta a bheith tofa faoi mar a leagtar thíos ó Alt16(3) go dtí Alt 16(11)

Alt 16(3) (a) Déanfar toghcháin do seachtar gcomhalta d'Údarás na Gaeltachta ag an am céanna leis na toghcháin áitiúla.

(b) Má théitear in iomaidh i dtoghchán is le rúnbhallóid agus ar phrionsabal na hionadaíochta cionúire agus ar mhodh an aonghutha inaistrithe a thógfar an vótaíocht.

(c) Na costais agus na caiteachais a thabhóidh ceann comhairimh nó a thabhófar thar a cheann i dtoghchán íocfar as mar chuid de na toghcháin áitiúla.

Alt 16(4) Is toghlach chun críocha na Coda seo gach limistéar díobh seo a leanas:—

(a) an limistéar arb é na codanna sin den Ghaeltacht é atá i gcontae Dhún na nGall,

(b) an limistéar arb é na codanna sin den Ghaeltacht é atá i gcontae na Gaillimhe

(c) an limistéar arb é na codanna sin den Ghaeltacht é atá i gcontae Mhaigh Eo

(d) an limistéar arb é na codanna sin den Ghaeltacht é atá i gcontae na Mí

(e) an limistéar arb é na codanna sin den Ghaeltacht é atá i gcontae Phort Láirge

(f) an limistéar arb é na codanna sin den Ghaeltacht é atá i gcontae Chiarraí

(g) an limistéar arb é na codanna sin den Ghaeltacht é atá i gcontae Chorcaí

Alt16(5) Toghfaidh gach toghlach a shonraítear i bhfo-alt (3) (a) go dtí (g)gnáthchomhalta amháin.

Alt 16(6) I gcás, maidir le toghlach a shonraítear in alt 29, a rachfar in iomaidh i dtoghchán, beidh gach duine i dteideal vótáil sa toghchán a mbeadh teideal aige, dá mba thoghlimistéar áitiúil an toghlach agus gur thoghchán áitiúil a dhéanfaí faoina threoir sin an toghchán, vótáil sa toghchán áitiúil sin.

Alt16(7) Beidh an ceann comhairimh céanna i mbun na dtoghchán áitiúla i mbun toghcháin d'Údarás na Gaeltachta

Alt 16(8) Ní bheidh an ceann comhairimh, aon leas-cheann comhairimh ná aon duine a bheidh fostaithe ag an gceann comhairimh nó ag leas-cheann comhairimh i dteideal a ainmnithe, ná i dteideal duine a ainmniú, mar iarrthóir i dtoghchán.

Alt 16(9) Ní ghníomhóidh an ceann comhairimh, aon leas-cheann comhairimh ná aon duine a bheidh fostaithe ag an gceann comhairimh nó ag leas-cheann comhairimh mar ghníomhaire d'aon iarrthóir i dtoghchán ná ní chuirfidh       iarrthóireacht iarrthóra den sórt sin chun cinn.

Alt 16(10) Féadfaidh rialacháin faoin alt seo, go háirithe agus gan dochar do ghinearáltacht fho-alt (1), socrú a dhéanamh le haghaidh gach ní nó aon ní de na nithe seo a leanas i ndáil le toghcháin:—

(i) ainmniúcháin,

(ii) éarlaisí ó iarrthóirí,

(iii) an nós imeachta nuair nach mbeidh aon iarrthóir ainmnithe i dtoghlach,

(iv) an nós imeachta i gcás ar lú an líon daoine a bheidh ainmnithe do thoghlach ná an líon comhaltaí atá an toghlach sin i dteideal a thoghadh,

(v) bás iarrthóra,

(vi) dualgais agus foireann cheann comhairimh agus aon leas-cheann comhairimh,

(vii) foirm an pháipéir bhallóide a úsáidfear,

(viii) vótaíocht a thógáil agus na vótaí a chomhaireamh,

(ix) rúndacht na vótála a choimeád,

(x) coimeád na bpáipéar ballóide agus an modh ar a ndiúscrófar iad,

(xi) ceantair vótaíochta agus áiteanna vótaíochta a shonrú,

(xii) scoileanna agus seomraí poiblí a úsáid (in aisce),

(xiii) socruithe le haghaidh postvótála,

(xiv) vótaíocht ar oileáin,

(xv) boscaí ballóide agus trealamh toghcháin eile le húdaráis áitiúla a úsáid,

(xvi) cur isteach ar bhoscaí ballóide nó ar pháipéir bhallóide,

(xvii) daoine a bheidh á mí-iompar féin i stáisiúin vótaíochta a chur amach,

(xviii) cártaí vótaíochta a eisiúint,

(xix) cláir toghthóirí a ullmhaíodh chun críche toghchán áitiúil a úsáid agus cláir arb iad na cláir toghthóirí don Údarás iad a thiomsú as na cláir sin.

Alt16(11) I gcás a mbeartófar rialacháin faoin alt seo a dhéanamh, leagfar dréacht de na rialacháin faoi bhráid gach Tí den Oireachtas agus ní dhéanfar na rialacháin go dtí go mbeidh rún ag ceadú an dréachta rite ag gach Teach.

 

Comhaltaí Údarás na Gaeltachta - rogha 2

Chun go dtoghfaidh muintir na gcontaetha éagsúla Gaeltacht duine amháin de chomhaltaí Bhord an Údaráis as a gContae féin, mar chuid den chóras toghcháin céanna trína dtoghtar na comhairleoirí contae.

Alt 16 (2)(a)(ii), Lch 27, Líne 2

Bain amach ‘a gceapfaidh an tAire é nó í, ar ainmniú chomhairle contae Chontae Dhún na nGall as measc a comhaltaí, nó mura mbeidh comhalta ar bith den chomhairle contae sin ar fáil nó mura measfar comhalta ar bith di a bheith oiriúnach lena cheapadh nó lena ceapadh ag an gcomhairle contae sin, as measc daoine a mheasfaidh an chomhairle contae a bheith ionadaitheach do limistéar amháin nó níos mó de na limistéir Ghaeltachta nó de na Limistéir Pleanála Teanga Ghaeltachta sa chontae sin;’ agus cuir isteach:

‘a thoghfar ar an lá céanna agus a thoghfar comhaltaí chomhairle contae Chontae Dhún na nGall ag pobal na limistéar i gContae Dhún na Gall a bhfuil aitheantas acu mar limistéar Gaeltachta nó mar Limistéar Pleanála Teanga Gaeltachta faoi fhorálacha an Achta seo ar an lá sin.’

Delete ‘who shall be appointed by the Minister, on the nomination of the county council of County Donegal from amongst its members, or if no member of that county council is available or considered suitable for appointment by that county council, from amongst persons whom the county council considers to be representative of one or more than one of the Gaeltacht areas or Gaeltacht Language Planning Areas in that county;’ and insert

‘who shall be elected on the same day as the members of the county council of County Donegal by the people who live in the areas of County Donegal that are designated as Gaeltacht areas under the provisions of this act on that day.’

Alt 16 (2)(a)(iii), Lch 27, Líne 14

Bain amach ‘a gceapfaidh an tAire é nó í, ar ainmniú chomhairle contae Chontae Mhaigh Eo as measc a comhaltaí, nó mura mbeidh comhalta ar bith den chomhairle contae sin ar fáil nó mura measfar comhalta ar bith di a bheith oiriúnach lena cheapadh nó lena ceapadh ag an gcomhairle contae sin, as measc daoine a mheasfaidh an chomhairle contae a bheith ionadaitheach do limistéar amháin nó níos mó de na limistéir Ghaeltachta nó de na Limistéir Pleanála Teanga Ghaeltachta sa chontae sin;’ agus cuir isteach:

‘a thoghfar ar an lá céanna agus a thoghfar comhaltaí chomhairle contae Chontae Mhaigh Eo ag pobal na limistéar i gContae Mhaigh Eo a bhfuil aitheantas acu mar limistéar Gaeltachta nó mar Limistéar Pleanála Teanga Gaeltachta faoi fhorálacha an Achta seo ar an lá sin.’

Delete ‘who shall be appointed by the Minister, on the nomination of the county council of County Mayo from amongst its members, or if no member of that county council is available or considered suitable for appointment by that county council, from amongst persons whom the county council considers to be representative of one or more than one of the Gaeltacht areas or Gaeltacht Language Planning Areas in that county;’ and insert

‘who shall be elected on the same day as the members of the county council of County Mayo by the people who live in the areas of County May  that are designated as Gaeltacht areas under the provisions of this act on that day.’

Alt 16 (2)(a)(iv), Lch 27, Líne 26

Bain amach ‘a gceapfaidh an tAire é nó í, ar ainmniú chomhairle contae Chontae na Gaillimhe as measc a comhaltaí, nó mura mbeidh comhalta ar bith den chomhairle contae sin ar fáil nó mura measfar comhalta ar bith di a bheith oiriúnach lena cheapadh nó lena ceapadh ag an gcomhairle contae sin, as measc daoine a mheasfaidh an chomhairle contae a bheith ionadaitheach do limistéar amháin nó níos mó de na limistéir Ghaeltachta nó de na Limistéir Pleanála Teanga Ghaeltachta sa chontae sin;’ agus cuir isteach:

‘a thoghfar ar an lá céanna agus a thoghfar comhaltaí chomhairle contae Chontae na Gaillimhe ag pobal na limistéar i gContae na Gaillimhe a bhfuil aitheantas acu mar limistéar Gaeltachta nó mar Limistéar Pleanála Teanga Gaeltachta faoi fhorálacha an Achta seo ar an lá sin.’

Delete ‘who shall be appointed by the Minister, on the nomination of the county council of County Galway from amongst its members, or if no member of that county council is available or considered suitable for appointment by that county council, from amongst persons whom the county council considers to be representative of one or more than one of the Gaeltacht areas or Gaeltacht Language Planning Areas in that county;’ and insert

‘who shall be elected on the same day as the members of the county council of County Galway by the people who live in the areas of County Galway that are designated as Gaeltacht areas under the provisions of this act on that day.’

Alt 16 (2)(a)(v), Lch 27, Líne 38

Bain amach ‘a gceapfaidh an tAire é nó í, ar ainmniú chomhairle contae Chontae Chiarraí as measc a comhaltaí, nó mura mbeidh comhalta ar bith den chomhairle contae sin ar fáil nó mura measfar comhalta ar bith di a bheith oiriúnach lena cheapadh nó lena ceapadh ag an gcomhairle contae sin, as measc daoine a mheasfaidh an chomhairle contae a bheith ionadaitheach do limistéar amháin nó níos mó de na limistéir Ghaeltachta nó de na Limistéir Pleanála Teanga Ghaeltachta sa chontae sin;’ agus cuir isteach:

‘a thoghfar ar an lá céanna agus a thoghfar comhaltaí chomhairle contae Chontae Chiarraí ag pobal na limistéar i gContae na Gaillimhe a bhfuil aitheantas acu mar limistéar Gaeltachta nó mar Limistéar Pleanála Teanga Gaeltachta faoi fhorálacha an Achta seo ar an lá sin.’

Delete ‘who shall be appointed by the Minister, on the nomination of the county council of County Kerry from amongst its members, or if no member of that county council is available or considered suitable for appointment by that county council, from amongst persons whom the county council considers to be representative of one or more than one of the Gaeltacht areas or Gaeltacht Language Planning Areas in that county;’ and insert

‘who shall be elected on the same day as the members of the county council of County Kerry by the people who live in the areas of County Kerry that are designated as Gaeltacht areas under the provisions of this act on that day.’

Alt 16 (2)(a)(vi), Lch 49, Líne

Bain amach an mhír.

Delete subsection.

Insert 3 new subsections:

‘(vi) gnáthchomhalta amháin, a thoghfar ar an lá céanna agus a thoghfar comhaltaí chomhairle contae Chontae na Mí ag pobal na limistéar i gContae na na Mí a bhfuil aitheantas acu mar limistéar Gaeltachta nó mar Limistéar Pleanála Teanga Gaeltachta faoi fhorálacha an Achta seo ar an lá sin.’

‘(vi) one ordinary member, who shall be elected on the same day as the members of the county council of County Meath by the people who live in the areas of County Meath that are designated as Gaeltacht areas under the provisions of this act on that day.’

‘(vii) gnáthchomhalta amháin, a thoghfar ar an lá céanna agus a thoghfar comhaltaí chomhairle contae Chontae Phort Láirge ag pobal na limistéar i gContae Phort Láirge a bhfuil aitheantas acu mar limistéar Gaeltachta nó mar Limistéar Pleanála Teanga Gaeltachta faoi fhorálacha an Achta seo ar an lá sin.’

‘(vii) one ordinary member, who shall be elected on the same day as the members of the county council of County Waterford by the people who live in the areas of County Waterford that are designated as Gaeltacht areas under the provisions of this act on that day.’

‘(vii) gnáthchomhalta amháin, a thoghfar ar an lá céanna agus a thoghfar comhaltaí chomhairle contae Chontae Chorcaí ag pobal na limistéar i gContae Chorcaí a bhfuil aitheantas acu mar limistéar Gaeltachta nó mar Limistéar Pleanála Teanga Gaeltachta faoi fhorálacha an Achta seo ar an lá sin.’

‘(vii) one ordinary member, who shall be elected on the same day as the members of the county council of County Cork by the people who live in the areas of County Cork  that are designated as Gaeltacht areas under the provisions of this act on that day.’

Alt 16 (2)(b)

Bain amach an mhír.

Delete subsection.

 

Seirbhísí a sheachadadh thar ceann comhlachtaí Stáit eile

Is iad na húdaráis áitiúla, an Roinn Talmhaíochta Bia agus Mara, an Roinn Coimirce Sóisialaí, an Roinn Oideachais agus Scileanna na húdaráis agus na Ranna Stáit is mó a mbíonn plé ag pobal na Gaeltachta leo agus níl seirbhís sásúil iomlán Gaeilge ar fáil uathu. Ba chóir go mbeidh Údarás na Gaeltachta agus an Chomhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta i gceannas ar na seirbhísí a sheachadadh le cinnte a dhéanamh go mbeidh siad ar fáil trí Ghaeilge ar chaighdeán sásúil.

Alt 17 (d)

in ionad

(d) tríd an méid seo a leanas a chur isteach i ndiaidh fhoalt (6A):

(6B) Féadfaidh an tÚdarás, le toiliú an Aire agus an Aire Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe, seirbhísí a sheachadadh thar ceann comhlachtaí Stáit eile sa Ghaeltacht.”, agus

Cuir:

(d) tríd an méid seo a leanas a chur isteach i ndiaidh fhoalt (6A):

(6B) Féadfaidh an tÚdarás, le toiliú an Aire agus an Aire Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe, seirbhísí a sheachadadh thar ceann comhlachtaí Stáit eile sa Ghaeltacht.”

(6C) Gan dochar do fhoalt (6B), déanfaidh an tÚdarás gach seirbhís a sheachadadh thar ceann Chomhairle Chontae Dhún na nGall, Chomhairle Chontae Mhaigh Eo, Chomhairle Chontae na Gaillimhe, Chomhairle Chontae Chiarraí, Comhairle Chontae Chorcaí, Chomhairle Chontae Phort Láirge agus Chomhairle Chontae na Mí sa Ghaeltacht.

(6D) Gan dochar do fhoalt (6B), déanfaidh an tÚdarás gach seirbhís a sheachadadh thar ceann an Aire Talmhaíochta Bia agus Mara sa Ghaeltacht.

(6E) Gan dochar do fhoalt (6B), déanfaidh an tÚdarás gach seirbhís a sheachadadh thar ceann an Aire Coimirce Sóisialaí sa Ghaeltacht.

(6G) Déanfaidh an Chomhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta gach seirbhís a sheachadadh thar ceann an Aire Oideachais agus Scileanna sa Ghaeltacht. , agus

 

An Garda Síochána 

Foráiltear le halt 33(2) d’Acht an Gharda Síochána 2005 mar a leanas (Níl an tiontú oifigiúil Gaeilge ar fáil fós. Seo sárú ar Airteagal 25.4.4° den Bhunreacht):

33.(2) The Garda Commissioner shall, to the extent practicable, ensure that members of the Garda Síochána stationed in a district that includes a Gaeltacht area are sufficiently competent in the Irish language to enable them to use it with facility in carrying out their duties. 

Is léir ó Thuarascáil Bhliantúil an Choimisinéara Teanga 2011 nach bhfuil ag éirí leis an bhforáil coinníollach seo. Is gá é a athrú:

Alt 25

Cuirtear isteach i ndiaidh alt 25 de Bhille na Gaeltachta 2012:

“25. Leasaítear alt 33(2) d’Acht an Gharda Síochána 2005 tríd “to the extent practicable” a scriosadh”.

 

 

Molaim An Cumann Lúthchleas Gael

A Eagarthóir, a chara,

Bunaíodh Cumann Lúthchleas Gael in Óstán Uí Aodha, i nDurlas Éile,Contae Tiobraid Árann sa bhliain míle ocht gcéad ochtó ceathair. Gluaiseacht áitiúil, náisiúnta agus idirnáisiúnta is ea é mar seachas in Éirinn, tá tionchar aige i Sasana, in Albain, sna Stáit Aontaithe agus san Astráil. Thosaigh aistear éachtach agus iontach an lá dár gcionn. Eagraíocht speisialta, forásach agus deonach a sholáthraíonn ceannasaíocht do mhuintir na hÉireann. Tá tionchar suntasach aige ar dhearcadh an phobail ar fud na tire agus ar fud an domhain, freisin.

Breathnaímis  ar an obair a dhéanann oibrithe deonacha  agus oifigigh na gclubanna ó bhliain go bliain. Tá ról níos tábhachtaí ann mar thimire ar chluichí; peil ,iomáint, camógaíocht agus liathróid láimhe. Tugann sé deis mhór do na himreoirí a bheith páirteach sna comórtais éagsúla. Féach ar na tionscnaimh atá críochnaithe agus na háiseanna sármhaith a sholáthraítear ar fud na tíre. Is fíor go bhfuil fís mhór ag an gCumann Lúthchleas Gael. Ná déan dearmad ar an tosaíocht a thugann na coiste feidhmiúcháin don chultúr i bhfoirm chomórtas Scór, ach oiread. Tugann sé aitheantas dár gcultúr i gcluichí ceannais peile agus iomána na hÉireann i bPáirc an Chrócaigh i mí Mheán Fómhair, gach bliain. Tá ár bhféiniúlacht níos tábhachtaí san eagraíocht speisialta agus tá meas mór air, mar tugann sé sástacht áirithe don phobal agus do mhuintir na hÉireann, freisin. Sháraigh se dúshláin éagsúla thar na blianta agus chomhdhlúthaigh sé a staid, gan dabht. Táim cinnte go bhfuil an todhchaí níos gile agus creidim, go bhfuil dearcadh dearfach ag an ngluaiseacht ceannródaíoch seo.

Tá an séasúr críochnaithe arís agus tá muinín agam go bhfuil an lucht leanúna ag fanacht go díograiseach ar an samhradh, ar na Cluichí Ceannais agus na coimhlintí diana atá ag teacht. Beidh sceitimíní áthais ann. Molaim iarrachtaí na ballraíochta agus na n-imreoirí ar fud na tíre agus deirim: ””Cumann Lúthchleas Gael go deor na ndeor.”

Liam O’Riain,

Beal Átha hAmhnais

Litir faoi Bhille na Gaeltachta

A chara,

Ó bhliain an 2000 i leith, tá na milliúin Euro caite ag Rialtas na hÉireann ag coimisiúnú taighde ar chás na Gaeilge mar theanga bheo pobail sna ceantair Ghaeltachta.

Sa tuarascáil 'An Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch ar Úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht', a foilsíodh beagnach 5 bliana ó shin, dúradh nach raibh fágtha ach idir 15 agus 20 bliain ag an nGaeilge mar theanga bheo sa gcuid is láidre den Ghaeltacht, murar féidir an patrún teanga a chasadh ar mhalairt treo. I bhfocail eile, tá géarchéim ann nach mór dul i ngleic léi ar bhonn práinne.

Is é Bille na Gaeltachta 2012, atá os comhair Sheanad Éireann faoi láthair, freagra an rialtais ar an ngéarchéim sin. Ní leor é. Tá sé chomh lag mar fhreagra nach bhfeictear dúinn gur fiú a bheith ag iarraidh é a leasú.

Ní hamháin go gcuireann sé deireadh leis an ngné dhaonlathach a bhain le roghnú bhord Údarás na Gaeltachta ón tús ach chomh maith leis sin, is ar éigean go luaitear an t-oideachas agus ní luaitear beag ná mór an phleanáil tithíochta sa mBille, amhail is nach bhfuil ról ar bith ag na gnéithe sin i dtodhchaí na Gaeilge sa nGaeltacht.

Is cuspóir náisiúnta é, ó bunaíodh Conradh na Gaeilge i 1893, go gcoinneofaí an Ghaeilge beo sa nGaeltacht, gan caint ar í a leathnú ar fud na tíre. Leis an mBille seo, tá an chosúlacht ar an scéal go bhfuil an rialtas ag ní a lámh maidir leis an gcuspóir náisiúnta sin, chomh fada is a bhaineann sé leis an nGaeltacht, trí ualach chaomhnú na teanga a chur ar eagraíochtaí pobail nach acmhainn dóibh an t-ualach a iompar fiú dá mba mhian leo sin. Idir an dá linn, beidh ról ag an dá eagras stáit, Údarás na Gaeltachta agus Roinn na Gaeltachta, ar an taobhlíne mar mhaoirseoirí.

Tuigtear dúinne, a bhfuil ár n-ainmneacha leis seo, nach leor Bille na Gaeltachta 2012 leis an taoille in aghaidh na Gaeilge a chasadh fiú amháin sa gceantar is láidre Gaeilge sa tír. Ar an mbonn sin, molann muid go dtarraingeofaí siar an Bille. Níor mhór do Bhille na Gaeltachta plé le gach gné den saol a bhaineann leis an nGaeilge mar theanga pobail. Níor mhór dó a bheith cuimsitheach, réadúil, dóthaineach le dul i ngleic leis an ngéarchéim teanga sa gcuid bheag den Ghaeltacht ina bhfuil an Ghaeilge fós in úsáid ar bhonn laethúil.

Ar an ábhar go gcreideann muid nach dtugann Bille na Gaeltachta 2012 aon seans don Ghaeilge maireachtáil inár gceantar féin, Conamara Theas, ní bheidh muide sásta a bheith páirteach sa gcur i ngéill a thiocfas as, in aon bhealach.

 

Is muide,

Páid Ó Donnchú, Na Forbacha.

Donncha Ó hÉallaithe, Indreabhán.

Ruaidhrí Ó Tuairisg, Indreabhán.

Paula Nic Cionnaith, Indreabhán.

Greg Ó Braonáin, Indreabhán.

Deboragh agus Brian Ó Gibne, Indreabhán.

Bob Quinn, Béal a’ Daingin.

Seán Ó hAodha, Indreabhán.

Feargal Ó Béarra, An Spidéal.

Fearghas Mac Lochlainn, An Spidéal.

Páraic Ó Giobúin, Camus.

Gearóid Ó Murchú, Indreabhán.

Máirtín Ó Cadhain, An Spidéal.

Gearóid Ó Fátharta, Indreabhán.

Uinsionn Mac Thómais, Pleanálaí Teanga.

An Coir: Dán ó dhuine de léitheoirí 'Foinse'

Seo a leanas dán a seoladh isteach chugainn:

 

An Coir

Níl mórán arthú tagtha

Tríd na blianta,

An láidir ag luigh ar an lag

Díreach mar a bhí.

 

Tá an deoir deireadh le tabhairt

Ag lucht an faraor gear.

“Tá muid uilig ann in éineacht”

Dúirt an rialtóir, ansin dúirt

“Tá muid san áit ina bhfuil muid”.

 

Tá páistí sa tír anocht

Airdeallach ar céard atá,

Bhfuil cuir éigint déanta acú

Ag fágáil a muintir gann.

 

Na gambiní a rinne an coir

Ní iad atá ag ioc an luach,

Ach na teallaigh atá gan teas

‘S atá anocht sa bhfuacht.

 

Le Paddy Mhéime Connamara

Mic léinn Ghaeilge faoi mhíbhuntáiste ag studentfinance.ie

A Chairde,

Ta iallach ar mhic léinn tríú leibhéal dul chuig suíomh idirlín anois chun deontas mac léinn a fháil (seachas chuig an hÚdaráis áitiúla mar a bhí – a thug seirbhís Ghaeilge).

Anois is www.studentfinance.ie atá le húsáid ag na mic léinn agus iad ag déanamh iarratas ar dheontas. Tá an chéad leathanach i nGaeilge, ach an chuid eile ar fad i mBéarla ar an suíomh seo.

Fágann seo mic léinn le Gaeilge agus go háirithe mic léinn na Gaeltachta faoi míbhuntáiste mór mar nach bhfuil sé ar a gcumas iarratas a dhéanamh as Gaeilge.

Le meas,

Ionad Buail Isteach

Cloch mhór ar ár bpaidrín í an bhulaíocht

A chara,

Cloch mhór atá ar ár bpaidrín sa lá atá inniu ann í an bhulaíocht. Is gné den saol é. Bhí sé ann riamh ach tá forbairt tagtha ar an gcineál bulaíochta a bhíonns ar siúl ag daoine óga anois ós rud é go bhfuil uirlisí nua tagtha ar an bhfód a chabhraíonn leis na bulaithe dul i bhfolach agus dul sa tóir ar dhaoine ar líne. Níl in aon bhulaí ach meatachán agus cabhraíonn na suíomhanna nua seo leo dul i mbun gnó gan aon ainm a chur leis an ionsaí nimhe a dheineann siad ar na híospartaigh bhochta. Tá daoine ag fulaingt i scoileanna ar fud na tíre leis an leatrom seo. Ag fulaingt go ciúin, uaireanta gan aon chabhair. Is domhan fíor-uaigneach é an domhan ina mhaireann na daoine bochta seo agus tá sé feicthe againn le déanaí cad a tharlaíonn nuair a cheapann duine óg nach bhfuil aon bhealach éalaithe fágtha acu seachas lámh a chur ina mbás féin. Tá ár tsochaí ag teip ar na daoine seo. Tá ár bpolaiteoirí ag teip ar na daoine seo agus tá ár scoileanna ag teip ar na daoine seo. Níor chóir go mbeadh eagla ar aon dalta in Éirinn dul ar scoil nó dul ar líne. Níor chóir go mbeadh aon suíomh ann do dhaoine óga a thugann cead tuairimí a thabhairt gan logáil isteach trí Facebook, Twitter nó Yahoo. Ní mór do na scoileanna troid níos fíochmhaire in aghaidh na mbulaithe agus an cultúr a athrú faoin "omerta" a bhíonn i réim uaireanta i measc na ndaltaí i dtaobh na bulaíochta. Ní mór do pholaiteoirí gníomhú níos mó chun an fhadhb a réiteach chomh maith.

Chuaigh cailín óg ó chontae Chiarraí i dteangbháil leis an bhfile iomráiteach Dave Lordan le déanaí ag lorg cabhrach ós rud é go raibh sí ag fulaingt ar scoil. Tá feachtas frithbhulaíochta ar siúl ag Dave fé láthair sna scoileanna agus bhí sí ag lorg comhairle uaidh don chruachás ina raibh sí. Spreag sin Dave chun dán a scríobh di. D'aistríos an dán go Gaeilge an lá cheana.

Bheadh sé deas guth a thabhairt do na daoine seo atá ag fulaingt chun droim láimhe a thabhairt don bhulaíocht amach anseo!

Le gach dea-ghuí,

Ciarán Ó Ceallaigh

 

Is duine mise

(Do chailín óg atá ag iarraidh freastal ar scoil i gCo Chiarraí in ainneoin na mbulaithe)

An bhfeiceann tú mé? Féach orm!

Is duine mise,

Feoil, fuil agus mothúcháin.

Dá bharr sin is féidir mé a ghortú.

Is féidir mé a ghortú go dona.

Is féidir ainmneacha a thabhairt orm. 'S féidir spochadh asam.

Is féidir bréaga d'insint fúm. 'S féidir mé a bhualadh.

Is féidir seile a chaitheamh liom.

Is féidir an t-uaigneas a chur in aithne dom mar chara.

Is féidir fearg fé leith a chur orm.

Is féidir mé a chur a' caoineadh.

Is féidir fuath a chothú ionam agus mearbhall a chur orm,

Go dtí nach mbeidh mé ag iarraidh aon rud a mhothú.

ACH tá an t-inneach ionam chomh maith,

Mar is duine mé.

An Spiorad, an Grá agus an Damhsa.

Tagann an Damhsa le chéile leis an Spiorad agus an Grá

Is ansin tá mé láidir agus buan.

Tá mo chroí ag rince le spiorad agus grá.

Maolaíonn sé an fuath agus briseann sé na lancaisí.

Cuireann sé an ruaig ar na spochadóirí.

An Damhsa agus an Spiorad agus an Grá lena chéile,

'Gus amhráin na saoirse á rá:

Uaireanta bíonn tú in ifrinn,

Is uaireanta bíonn tú ar neamh,

Gliondar croí ort ar an Aoine,

Is an Luan brónach leamh.

Roithleagán ró atá sa saol,

Fáinne fí na beatha,

Tá tine ar lasadh ar an ngaoth,

Is muidne trína chéile.

An crá croí 'is an chraic, na buillí 'is na barróga:

Tagann siad is imíonn siad,

Tagann an chinniúint chun cinn,

Is féidir aon rud a shárú,

Níl ann ach céimeanna ag céilí an tsaoil.

Déanfaidh mé damhsa ort is an tsaoirse im'ghlac,

Stoirm gaoithe ag bualadh ar na fothraigh.

Déanfaidh mé dearmad ortsa,

Mar a dheineann an ghaoth dearmad

Ar gach drochní fén ngrian.

Ansin beidh mé saor,

Is ag damhsa,

Nuair a bheas tusa glan dearmadta,

Beidh damhsa na saoirse á dhéanamh agamsa.

Sin a dheineann daoine.

 

Ciarán Ó Ceallaigh a d'aistrigh ón dán a scríobh Dave Lordan 'Because I'm Human' 2012

Cad faoi todhchaí na Gaeilge i gceantair na Gaeltachta?

Scéim Labhairt na Gaeilge 2010/2011

Cad faoi todhchaí na Gaeilge i gceantair na Gaeltachta?  Bhí ionadh orm a chloisteáil nach bhfuil ach ocht dteaghlach ina bhfuil an Ghaeilge á labhairt iontu in Eachréidh na Gaillimhe. Sin figiúirí a tháinig ó Thorthaí Scéim Labhairt na Gaeilge 2010/2011. Bím ag smaoineamh ar na teaghlaigh lasmuigh den Ghaeltacht atá 'tógtha' le Gaeilge agus ní bhfuair siad aitheantas riamh agus tá a leithéid ann, geallaimse duit. B'iontach an dul chun cinn é na teaghlaigh sin a ghríosú agus a mhealladh chun Gaeilge a scaipeadh agus ina theannta sin, ba bhreá dá mbeadh Gaeilge scaipthe níos fairsinge agus níos suntasaí i measc an phobail, maidir le seirbhísí poiblí agus lucht gnó.

Eilís Uí Bhriain

Caisleán Uí Liatháin

Cumhacht na Farraige

Le déanaí, léigh me píosa i gceann de na nuachtáin náisiúnta faoi fheachtas atá ar siúl ag Concubhar Ó hEachaigh, fuinneamh leictreach a ghiniúint ó chumhacht na dtonn.

Ta an tuairim ceanna agam le fada go bhfuil deis iontach, go  háirithe ar chósta Iarthar na hÉireann, a leithéid a dhéanamh. An chead uair a chonaic me an tionscnamh seo idir lámha, bhí mé sa Fhrainc, gar do St Malo, sa Bhriotáin. 

D’oscail Searlas de Gaulle, Uachtarán na Fraince, stáisiún cumhachta ollmhór farraige ag ait darb ainm La Rance. Nil a fhios agam céard a tharla ó shin maidir le taighde don fhoinse chumhachta ríthábhachtach seo. Ní gá ach smaoineamh ar an méid cumhachta ata ar chósta Iarthar na hÉireann ón bhfarraige.

Cén fáth nach bhfuil úsáid á bhaint as?  Go fírinneach, nil ann ach gné eile den chéad stáisiún cumhachta hidrileictreachais a tógadh in Ard na Croise go gairid tar éis bunú an Stáit. Bheadh se ina chuid mhór den fhreagra ar riachtanais chumhachta na tíre a sholáthar.

 

Le meas,

Micheal S. Mac Giolla Gannain,

Gaillimh

Córas Comhpháirtíochta á moladh ag Conradh na Gaeilge & Comhchoiste Oireachtais araon

Fáiltíonn Conradh na Gaeilge roimh an moladh gur cheart bunmhaoiniú a thabhairt do na heagrais chomhpháirtíochta Ghaeilge faoin tSamhail Nua Mhaoinithe de chuid Fhoras na Gaeilge, agus nár cheart scéimeanna a chur ar forthairiscint iomaíocht, de réir na tuairisce a d'eisigh an Comhchoiste Oireachtais um Chomhshaol, Iompar, Cultúr agus Gaeltacht inniu (Dé Céadaoin, 06 Meitheamh 2012).

Arsa Donnchadh Ó hAodha, Uachtarán Chonradh na Gaeilge: "Tá Conradh na Gaeilge agus Aontas Phobal na Gaeilge ag moladh córas comhpháirtíochta chun luach airgid agus seirbhís níos éifeachtaí a chur ar fáil do phobal na Gaeilge agus na Gaeltachta, tríd na heagrais a chur ag obair le chéile, ní tríd iad a chur in iomaíocht lena chéile, agus is mór an tacaíocht í go n-aontaíonn an Comhchoiste um Chomhshaol, Iompar, Cultúr agus Gaeltacht leis an moladh seo."

Thug an Chomhairle Aireachta Thuaidh/Theas (CATT) treoir d’Fhoras na Gaeilge athstruchtúrú a dhéanamh ar an mbealach a gcuirtear maoiniú ar fáil do na heagraíochtaí bunmhaoinithe Gaeilge i mí na Nollag 2009 agus mar thoradh air seo, d’fhógair Foras na Gaeilge Samhail Nua Mhaoinithe i mí na Bealtaine 2010.

Cé nár moladh córas scéimeanna iomaíoch oiread agus uair amháin sa trí thréimhse sa phróiseas comhairliúcháin le hearnáil agus le pobal na Gaeilge go dtí seo, is é sin a bhí á moladh ag Foras na Gaeilge sa phunann Dréachtscéimeanna faoin tSamhail Nua Mhaoinithe bheartaithe, áit go mbeadh iarratasóirí á maoiniú bunaithe ar chur i bhfeidhm na dtionscadal agus ar bhaint amach na spriocanna leagtha síos ag an bhForas, seachas ar shamhail an bhunmhaoinithe eagraíochtúil mar a bhí go dtí seo.

Arsa Ó hAodha: "Is léir ón tuairisc a eisíodh inniu go dtuigeann an Comhchoiste na deacrachtaí airgeadais gur ghá d'earnáil dheonach na Gaeilge a shárú trí athstruchtúrú a dhéanamh ar an gcóras maoinithe, ach go dtuigeann siad freisin an luach a bhaineann le hobair na n-eagraíochtaí bunmhaoinithe, agus na fadhbanna dosháraithe a bheadh acu ag feidhmiú laistigh den tSamhail Nua Mhaoinithe bheartaithe a bhí á moladh ag Foras na Gaeilge go dtí seo."

Rinne Conradh na Gaeilge, Guth na Gaeltachta agus Aontas Phobal na Gaeilge cur i láthair don Chomhchoiste Oireachtais um Chomhshaol, Iompar, Cultúr agus Gaeltacht ar cheist Oifig an Choimisinéara Teanga, agus ar cheist mhaoiniú Sheachtain na Gaeilge agus na n-eagraíochtaí Gaeilge eile amach anseo, ar an 08 Feabhra 2012; d'imigh Foras na Gaeilge os comhair an Chomhchoiste céanna ar an 28 Feabhra 2012.

Deir Julian de Spáinn, Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge: "Ba mhór againn an deis labhairt leis an gComhchoiste um Chomhshaol, Iompar, Cultúr agus Gaeltacht faoin mbuaireamh agus faoi na fadhbanna a bhí ag Conradh na Gaeilge, fóram daonlathach phobal na teanga, i dtaca le Samhail Nua Mhaoinithe bheartaithe Fhoras na Gaeilge. Is dul chun cinn ríthábhacht é don phróiseas comhairliúcháin atá ag dul ar aghaidh maidir le maoiniú na hearnála Gaeilge tuairisc an Chomhchoiste seo, ó tá tacaíocht traspháirtí aige."

Tá Conradh na Gaeilge anois ag éileamh ar Fhoras na Gaeilge agus ar CATT moltaí ríthábhachtacha an Chomhchoiste um Chomhshaol, Iompar, Cultúr agus Gaeltacht a ghlacadh san áireamh in aon chóras maoinithe nua, ina measc nár cheart scéimeanna a chur ar forthairiscint iomaíocht, agus go mba cheart go bhfreastalóidh an tsamhail nua ar riachtanais ar leith earnáil agus phobal na Gaeilge.

Leanann de Spáinn: "Tá moladh ag dul leis an gComhchoiste as éisteacht chóir a thabhairt d'ionadaithe na n-eagraíochtaí, agus as na haighneachtaí a seoladh isteach chucu a scrúdú go mion, chun moltaí fiúntacha, tábhachtacha a dhéanamh go díreach don Rialtas maidir leis an athstruchtúrú ar mhaoiniú earnáil na Gaeilge sa tuairisc a d'eisigh siad ar an tSamhail Nua Mhaoinithe bheartaithe inniu."

Tá torthaí na tuarascála le fáil ag http://www.foinse.ie/nuacht/nuacht-is-deanai/4242-tuarascail-maidir-leis-an-tsamhail-nua-mhaoinithe-seolta-inniu 

Maidhc Dainín agus Dáithí Ó Sé

"...Gan dabht, caithfead a rá go raibh an t-ádh dearg liom i ngach cor dár chasas ón dtráthnóna Domhnaigh úd a phreabas ar an mbád bán sa Chaladh Thuaidh in 1958. Anois ,bhí formhór stáit Mheiriceá siúlta agam agus casta le gach sórt agus déantús de dhuine, ón bhfear gorm go dtí an Spáinneach, gan trácht ar Iodálaigh, Polannaigh agus araile. ...an saol lasmuigh oideachas orm ná beadh ar chumas aon Ollscoile a mhúineadh dom. Mhúnlaigh sé m’aigne, mo chroí agus mo smaointe... Bhuail sonuachar maith liom agus bhronn Dia beirt pháiste sláintiúil orainn. Sea, mar sin, cad a thug abhaile mé?..."

Sin mar a scríobh Maidhc Dainín, athair uasal do Dháithí Ó Sé agus gan dabht tugann sé sin brí dhomhain don tseanfhocal ...'Briseann an dúchas tré shúilibh an chait' ! Is taistealaí fiosrach é Dáithí ina dhiaidh mar a chonaiceamar ar an gclár iontach sin a craoladh i Meiriceá darbh ainm Route 66 inar thaisteal an Ciarraíoch gach cúinne des na Stáit éagsúla... ach tá sé ar ais in Éirinn socraithe síos go breá sásta agus ag díriú isteach ar an gclár nua an tseachtain seo RTÉ Today. Is iontach go bhfuil triúr Gaeilgeoirí dúchasacha ar an gclár seo agus níl dabht ar bith ach go mbeidh taoscán rathúil den teanga álainn náisiúnta ar siúl sa chomhrá laethúil agus cinnte dearfa go bhfuil féith an chaidrimh ó dhúchas ag gach duine acu!

Eilís Uí Bhriain

Castlelyons

Ráiteas ó Ghael Linn maidir leis an tuarascáil ar an tSamhail Nua Mhaoinithe

Maoiniú na nEagras Deonach; an bealach chun cinn léirithe 

Fáiltíonn Gael Linn roimh thuairisc ó Chomhchoiste Oireachtais a rianaíonn bealach as an tsáinn ina bhfuil an tSamhail Nua Mhaoinithe, atá á moladh ag Foras na Gaeilge. Leagtar béim sa tuairisc ar an gcomhdhearcadh atá idir na páirtithe ar na mórcheisteanna agus moltar go dtabharfadh na hAirí cuí  ‘treoirlínte ar leith  d’Fhoras na Gaeilge ionas go ndéantar breis dul chun cinn ar shamhail nua mhaoinithe a chothú’.

Tar éis don Chomhchoiste na ceisteanna a scagadh agus éisteacht leis na páirtithe, d’fhoilsigh siad a dtuairisc inniu. Sa tuairisc, aithnítear ról criticiúil na hearnála deonaí agus an gá atá ann go mbainfí leas aisti chun sochar straitéisí pleanála don Ghaeilge. Aithnítear chomh maith go bhfuil cuid mhór  pointí comónta idir Foras na Gaeilge agus na heagrais, agus ar an mbonn sin, moltar bealach chun cinn. Ar an tátal is suntasaí tá an méid seo a leanas:

Sula ndéanfaí múnla maoinithe a fhorbairt, molann an tuairisc go nglacfaí trí chéim:

  1. Go ndéanfaí measúnú ar na heagrais bhunmhaoinithe
  2. Gur cheart d’Fhoras na Gaeilge Plean Straitéiseach a ullmhú, straitéis a bheadh ag teacht le prionsabail na pleanála teanga agus a thógfadh san áireamh riachtanais ar leith an phobail dheonaigh agus polasaí Gaeilge pobalbhunaithe.
  3. Bunaithe ar an dá phointe réamhráite, gur cheart go n-aontódh Foras na Gaeilge cuíchóiriú na hearnála leis na heagrais bhunmhaoinithe.

Ar na moltaí eile de chuid an Chomhchoiste a bhfuil tábhacht leo tá:

  • gur cheart go mbeadh bunmhaoiniú lárnach sa tsamhail
  • nach próiseas iomaíoch a bheadh ann maidir le seirbhísí conartha a aontófaí leis an bhForas
  • go mairfeadh conarthaí seirbhíse ar feadh tréimhsí suas le cúig bliana.

Creideann Gael Linn go bhfuil bunús réitigh i moltaí an Chomhchoiste agus tréaslaímid a gcuid oibre leis an gCathaoirleach agus le baill uile-pháirtí an choiste; is eiseamláir í an tuairisc de mhodh oibre éifeachtach.

Iarraimid ar na hAirí Séamus Ó Duibhneacháin agus Donnchadh Mac Fhionnlaoich, i gcomhpháirt lena gcomhleacaí sa CATT, moltaí na tuairisce a nótáil agus a fheidhmiú mar ábhar práinne.

Tá torthaí na tuarascála ar fad le fáil ag http://www.foinse.ie/nuacht/nuacht-is-deanai/4242-tuarascail-maidir-leis-an-tsamhail-nua-mhaoinithe-seolta-inniu 

An bhfuil gá leis an Teastas Sóisearach?!

Féach ar an gceist sin thuas! B'shin é an cheist a chuir Dáithí Ó Sé do léitheoirí 'Foinse' ar an gCéadaoin seo caite agus caithim a rá gur chuir sé dallamullóg ormsa beagáinín. "Múintear na hábhair seo sna seomraí ranga, ach ní mhúintear do scoláirí conas eolas a bhailiú i gceart..." Lean an scríbhneoir ar aghaidh leis an ábhar céanna agus is dócha go raibh sé a rá nach bhfuil na scoláirí ábalta déileáil leis an mbrú seo chomh hóg sin ina saolta, luaigh sé na cóisirí a leanann na torthaí freisin agus "na cailíní óga ag titim ar fud na háite agus iad ólta..." Bhuel is iontach an rud é 'ciall cheannaithe' agus bhí orainn go léir cúpla ceacht a fhoghlaim uair éigin inár saolta! Tuigim go bhfuil imní air faoi dhaoine óga atá ag fulaingt faoin bhrú.

An bhfuil an ceart ag Dáithí? Cuirim an cheist – cad eile is féidir a dhéanamh maidir le cúrsaí dara leibhéal chun na daltaí a ullmhú le haghaidh na hArdteiste? Creidim féin gur fiú obair a chur isteach agus caighdeán cuíosach ard a ghnóthú don Teastas Sóisearach mar is céim ar aghaidh suntasach é don Scrúdú Mór – an Ardteist. Is dócha go bhfuil sé suas don scoláire féin maidir le staidéar don Chéad Scrúdú Mór sa Mheánscoil ach is ceann tábhachtach é, dar liomsa. Tá siad óg fós agus mar a deireann an seanfhocal...Ní thagann ciall roimh aois!

Mise le meas
Eilís Uí Bhriain
Caisleán Uí Liatháin

Dán: Saoirse i mo Chroí

Seo a leanas dán a seoladh  isteach chugainn le Sionnan De Chúrtír, dalta i Scoil Ospidéal Mhic Liam, Muilte Farannáin, Co na hÍarmhí.  


I mo shúigh in aice leis an bhfuinneog
Na héain ag eitilt taobh amuigh
Cuma chomh sásta orthu
Soar sa spear
B’aoibhinn liom a bheith ag eitilt
Bheadh sciatháin ar mo chroí
D’eitleoinn in aice leat i dtír na saoirse
Radharc speisialta faoin ár gcosanna
Agus an teas ar ár ndroim

Bím ag smaoineamh fútsa chuile lá
Bíonn do ghreann i gcónaí i mo smaointe
Feicfidh mé thú ar lá mo bháis
Agus rachaimid ag eitilt ansin le chéile

Litir faoin bhfear gnó Seán Quinn

A Eagarthóir, a chara,

Cúpla bliain ó shin dúradh go raibh sé ar an duine is saibhre san tír. Tá scéal eile ann anois. Tá an fear faoi bhrú.

Is éasca dearmad a dhéanamh ar an méid atá saothraithe ag an Chuinneach le tríocha bliain anuas chun saol dhaonra iarthar Chabháin agus Fhear Manach a fheabhsú.

Bhíos sa teach ósta Sliabh Russell le déanaí. Nuair a chuimhníonn tú ar an gceantar seo roimh an bhforbairt agus na háiseanna atá ann anois is míorúilt é - Las Vegas ar ár gcúldoras.

Tá constaicí ag goilliúint ar Sheán anois. Molaim dó “Siúl go hard. Níl aon rud le bheith buartha faoi. Táimid go léir i bhfiacha duit.”

Ar son cheantar mo shinsear tá buíochas tuilte duit.

Orla Ní Mhuinneog

Na Clocha Liath

Cill Mhantáin

'Tost fada' - scéal ón gCanónach féin

An dócha go bhfaca sibh clár iontach, suimiúil darbh ainm Tost fada, a bhí craolta ar RTÉ 1 ar an Luan seo caite, a chairde.

Is clár faoi stair agus faoi shinsear an Chanónaigh Seoirse Salter, a bhí ann, a rugadh in Iarthar Chorcaí 87 bliain ó shin agus atá i mbláth na sláinte fós, bail ó Dhia air, ag insint a scéalta dúinn.

Is fiú féachaint ar an gclár seo ar seinnteoir RTÉ más féidir mar caithfidh mé a rá gur chuir sé ionadh agus alltacht ormsa faoi chúrsaí a tharla in Iarthar Chorcaí, mo dhúthaigh dhúchais féin maidir le deacrachtaí agus difríochtaí idir na Caitlicigh agus Protastúnaigh.

Cloisimid faoi trioblóidí an Tuaiscirt agus táimid dóchasach go bhfuil síolta síochána curtha ag an am seo ar aon nós agus bímid ag guí go leanfaidh sé linn agus ag éisteacht le scéal an Chanónaigh, táimid fíorbhuíoch go bhfuil na laethanta sin thart i gceart freisin.

Caithfidh mé a rá gur rugadh agus tógadh mise i bpobal na bProtastúnach agus níl agam ach smaointe aoibhne, dearfa faoi na laethanta sin, dar an Leabhair. Is minic a chuala mé m'athair ag rá gurb iad na Protastúnaigh (a bhí mórthimpeall orainn ar gach taobh) na daoine ab fhearr riamh maidir le lámh chúnta agus gar práinneach a dhéanamh duit in am an ghátair.

Bhain sin le cúrsaí feirmeoireachta nó obair tís, idir na mná agus chaitheamar a lán ama i dtithe ar gcomharsana ag ól tae agus ag scoraíocht - bhaineamar spraoi agus siamsaíocht amach agus ní raibh difríocht ar bith ach amháin gur bhuaileamar leo ar a slí chuig Searmanas an Domhnaigh agus sinne ag filleadh ón Aifreann.

Chuir sin as domsa mar ní bheadh Sadie sa bhaile chun tae agus císte milis a chur ar fáil dúinn agus bhí sé de nós againne mar chlann, bualadh isteach uirthi agus sinn ag gabháil thar bhráid- chuir sí fáilte is fiche romhainn gan teip.

Sin iad na dea-smaointe a fhanann liom faoi mo chomharsana Protastúnacha.

Is maith an faoiseamh do Sheoirse Salter a scéal a insint agus bheith ábalta cuairt a thabhairt ar sheanteach a athar agus ba mhór an fáilte a cuireadh roimhe ón gclann Caitliceach atá ina gcónaí ann anois.

Is iontach go bhfuil suaimhneas agus na síochána buailte linn.

Is mise le meas,

Eilís Uí Bhriain


Parse Error: Specification mandate value for attribute data-aria-label-part
06:17AM Oct 25