RSS

Blag Gramadaí

Urú

Ní féidir urú a chur le gach uile chonsan.

Seo liosta de na huruithe:

  • m roimh b                                               - ag an mbuachaill, ar an mballa, faoin mbord, ón mbialann srl.
  • g roimh c                          - ag an gcailín, ar an gcathaoir
  • n roimh  d                                                - ár ndoras, naoi nduilleog
  • bh roimh f                                                - ar an bhfuinneog, ar an bhfarraige.
  • n roimh g                                                 - ár ngairdín, leis an ngarda.
  • b roimh p                         - ar an bpiliúr, ár bpota

 

Is ionann an chaoi a dtéann urú i bhfeidhm ar na gutaí uile:

  • a                                              n-a                                         bhur n-arásán
  • e                                             n-e                                         bhur n-éin
  • i                                               n-i                                          bhur n-iasc
  • o                                             n-o                                         bhur n-oráistí
  • u                                             n-u                                         bhur n-uibheacha

Cuirtear t + fleiscín ( t-) roimh ghutaí seachas nuair is ceannlitir an guta tosaigh a thagann ina dhiaidh.

  • t-a                  ach                tA
  • t-e                  ach                tE
  • t-i                   ach                tI
  • t-o                  ach                tO
  • t-u                  ach                tU

Samplaí:

  • Tá an t-aontas sínithe acu.

Ach:

  • Tá an tAontas Eorpach ag dul i méid.

Cuirtear ‘h’  roimh ghutaí a thagann ag tús ainmfhocail.

  • ha                                          - na haingil
  • he                                          - na in
  • hi                                            - na himreoirí
  • ho                                          - na hollscoileanna
  • hu                                          - na inéirí

Urú ar an mbriathar

Cuirtear urú ar thúslitir an bhriathair:

  1. tar éis na míreanna agus na gcónasc seo a leanas:
    1. an
    2. go
    3. nach
    4. mura
    5. sula

Samplaí

  1. An bhfuil tú ar an mbealach?
  • Ní chuireann ‘an’ urú ar bhriathar a thosaíonn le guta:  An ólann tú fíon?
  1. Dúirt tú go dtiocfaidh tú liom.
  2. Nach bhfuil tú ag iarraidh an scannán a fheiceáil?
  3. Cá bhfuil tú anois?
  4. Dá mbeadh a fhios agam nach raibh tú ag teacht, ní bheinn anseo.
  5. Mura bhfuil tú sásta an t-airgead a thabhairt dom, beidh fearg orm.
  6. Caithfidh mé slán a rá leis na cailíní sula bhfágaim.

 

  1. tar éis na míre coibhneasta indírí ‘a’ – díreoimid ar an gclásal coibhneasta go mion ar an mblag seo go luath.

Samplaí

  1. An cailín a bhfuil carr aici  - The girl who has a car
  2. Cén clár a mbíonn tú ag breathnú air? – Which programme do you watch?
  3. An bhean a ndeachaigh a fear chéile ar iarraidh  - The woman whose husband went missing.
  4. Cén áit a dtéann sibh ar saoire? – Which place do you go to on holidays?
  5. Cén chaoi a bhfuil tú? – How are you?

 

Uraítear briathra a thagann tar éis ‘a’ (nuair a chiallaíonn sé ‘all that’) agus ‘dá’

 

  1. Sin a bhfaca sí céad rud ar maidin – that’s all she saw first thing this morning.
  2. An bhean is cineálta bhfuil ann – the kindest woman there is.

Faigh

Cuirtear urú ar thúslitir ‘faigh’ tar éis ‘ní’ san aimsir chaite, san aimsir fháistineach agus sa mhodh coinníollach.

  1. Fuair mé                                                   -> Ní bhfuair mé
  2. Gheobhaidh mé          -> Ní bhfaighidh mé
  3. Gheobhainn                    -> Ní bhfaighinn
Foinse Iallach ar Healy Camchuairt na Leon a fhágáil mar gheall ar ghortú - http://is.gd/100HLU - An nuacht is déanaí ó Foinse.ie #gaeilge
11:09AM Jun 07
Foinse Fiosrúchán ar bun maidir leis an tine ar thraen ó Bhéal Feirste go B - http://is.gd/xp7Iep - An nuacht is déanaí ó Foinse.ie #gaeilge
10:45AM Jun 07
Foinse Ceathrar fós faoi choimeád maidir le dúnmharú fir i nGaillimh - http://is.gd/RnjMG3 - An nuacht is déanaí ó Foinse.ie #gaeilge
09:30AM Jun 07
Foinse Pianbhreith le gearradh ar iarshagart as dhá chúis de mhí-úsáid ghn - http://is.gd/GG4KIs - An nuacht is déanaí ó Foinse.ie #gaeilge
09:15AM Jun 07
Foinse An Stát chun achomharc a dhéanamh maidir le rialú a thug an Ard-Chúi - http://is.gd/6uUlU6 - An nuacht is déanaí ó Foinse.ie #gaeilge
02:46PM Jun 06