Foinse.ie

Ní féidir urú a chur le gach uile chonsan.

Seo liosta de na huruithe:

• m roimh b                                               - ag an mbuachaill, ar an mballa, faoin mbord, ón mbialann srl.
• g roimh c                          - ag an gcailín, ar an gcathaoir
• n roimh  d                                                - ár ndoras, naoi nduilleog
• bh roimh f                                                - ar an bhfuinneog, ar an bhfarraige.
• n roimh g                                                 - ár ngairdín, leis an ngarda.
• b roimh p                         - ar an bpiliúr, ár bpota

Is ionann an chaoi a dtéann urú i bhfeidhm ar na gutaí uile:

• a                                              n-a                                         bhur n-arásán
• e                                             n-e                                         bhur n-éin
• i                                               n-i                                          bhur n-iasc
• o                                             n-o                                         bhur n-oráistí
• u                                             n-u                                         bhur n-uibheacha

Cuirtear t + fleiscín ( t-) roimh ghutaí seachas nuair is ceannlitir an guta tosaigh a thagann ina dhiaidh.

• t-a                  ach                tA
• t-e                  ach                tE
• t-i                   ach                tI
• t-o                  ach                tO
• t-u                  ach                tU

Samplaí:

• Tá an t-aontas sínithe acu.

Ach:

• Tá an tAontas Eorpach ag dul i méid.

Cuirtear ‘h’  roimh ghutaí a thagann ag tús ainmfhocail.

• ha                                          - na haingil
• he                                          - na héin
• hi                                            - na himreoirí
• ho                                          - na hollscoileanna
• hu                                          - na húinéirí

Urú ar an mbriathar

Cuirtear urú ar thúslitir an bhriathair:

1. tar éis na míreanna agus na gcónasc seo a leanas:
   1. an
   2. go
   3. nach
   4. cá
   5. dá
   6. mura
   7. sula

Samplaí

1. An bhfuil tú ar an mbealach?

• Ní chuireann ‘an’ urú ar bhriathar a thosaíonn le guta:  An ólann tú fíon?

1. Dúirt tú go dtiocfaidh tú liom.
2. Nach bhfuil tú ag iarraidh an scannán a fheiceáil?
3. Cá bhfuil tú anois?
4. Dá mbeadh a fhios agam nach raibh tú ag teacht, ní bheinn anseo.
5. Mura bhfuil tú sásta an t-airgead a thabhairt dom, beidh fearg orm.
6. Caithfidh mé slán a rá leis na cailíní sula bhfágaim.

1. tar éis na míre coibhneasta indírí ‘a’ – díreoimid ar an gclásal coibhneasta go mion ar an mblag seo go luath.
   
   

Samplaí

1. An cailín a bhfuil carr aici  - The girl who has a car
2. Cén clár a mbíonn tú ag breathnú air? – Which programme do you watch?
3. An bhean a ndeachaigh a fear chéile ar iarraidh  - The woman whose husband went missing.
4. Cén áit a dtéann sibh ar saoire? – Which place do you go to on holidays?
5. Cén chaoi a bhfuil tú? – How are you?

Uraítear briathra a thagann tar éis ‘a’ (nuair a chiallaíonn sé ‘all that’) agus ‘dá’

1. Sin a bhfaca sí céad rud ar maidin – that’s all she saw first thing this morning.
2. An bhean is cineálta dá bhfuil ann – the kindest woman there is.
   
   

Faigh

Cuirtear urú ar thúslitir ‘faigh’ tar éis ‘ní’ san aimsir chaite, san aimsir fháistineach agus sa mhodh coinníollach.

1. Fuair mé                                                   -> Ní bhfuair mé
2. Gheobhaidh mé          -> Ní bhfaighidh mé
3. Gheobhainn                    -> Ní bhfaighinn